4708 Sayılı Yapı Denetim Kanunu Rehberi: Güvenli Yapı İnşası ve Temel İlkeler

Türkiye'de inşaat sektörünün yasal çerçevesini belirleyen en önemli düzenlemelerden biri 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’dur. Bu Kanun’un temel amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar planına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamaktır. Genel Sektör içerisinde faaliyet gösteren tüm paydaşların, özellikle deprem kuşağında yer alan ülkemizde bu kanunun getirdiği yükümlülükleri eksiksiz bilmesi hayati önem taşır.

Kanunun Kapsamı ve İstisnalar

4708 sayılı Kanun, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak yapıların denetimini kapsar. Ancak her yapı bu kanuna tabi değildir. Örneğin, kamuya ait yapı ve tesisler, bodrum katı dışında en çok iki katlı ve toplam alanı 200 metrekareyi geçmeyen müstakil yapılar ile köy yerleşik alanlarındaki belirli şartları sağlayan konutlar ve tarım-hayvancılık amaçlı entegre olmayan tesisler kanun kapsamı dışındadır. Ayrıca güneş enerjisi santralleri ve rüzgâr enerjisi santralleri de (ilgili maddedeki şartlar dahilinde) istisna kapsamına alınmıştır.

Yapı Denetim Kuruluşlarının Rolü

Sürecin merkezinde yapı denetim kuruluşları yer alır. Bu kuruluşlar, Bakanlıktan aldıkları izin belgesi ile münhasıran yapı denetimi görevini yapan, ortaklarının tamamı mimar ve mühendislerden oluşan tüzel kişilerdir. Bir Sektör/Firma Adı olarak yapı denetim kuruluşunun temel görevi, yapının ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılmasını denetlemektir. Bu denetim süreci, zemin etüdünden başlayarak, beton dökümüne, demir donatı kontrolüne ve iş bitimine kadar devam eder.

Elektronik Dağıtım Sistemi ve Görevlendirme

Sektörde şeffaflığı ve adaleti sağlamak amacıyla, yapı denetim kuruluşlarının iş alımı "elektronik ortamda görevlendirme" sistemi ile yapılmaktadır. Yapı denetim hizmet sözleşmesi bedeline esas inşaat alanı 500 metrekareye kadar olan yapılarda yapı sahibi istediği firmayı seçebilirken; bu alanın üzerindeki yapılarda Bakanlıkça elektronik ortamda belirlenen yapı denetim kuruluşlarından biriyle sözleşme imzalanması zorunludur. Bu sistem, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere kurgulanmıştır.

Profesyonellerin Sorumlulukları

Yapı denetim süreci sadece firmaları değil, bireysel profesyonelleri de bağlar. Şantiyede görev alacak Meslek ve Profesyonel çalışan grubundaki denetçi mimar ve mühendislerin, ilgili meslek odalarına üyeliğinin devam etmesi ve Bakanlıkça verilen denetçi belgesine sahip olması şarttır. Ayrıca, 75 yaşını dolduran denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanları, şantiye mahallinde fiili denetim görevi yürütemezler; ancak proje denetimi yapabilirler. Bu nedenle firmaların Personel arayışlarında yaş haddi ve sağlık durumu kriterlerine dikkat etmesi gerekmektedir.

Sözleşme ve Hizmet Bedeli

Yapı denetim hizmeti, yapı sahibi ile yapı denetim kuruluşu arasında akdedilen hizmet sözleşmesine göre yürütülür. Hizmet bedeli, yapının yaklaşık maliyeti ve inşaat alanı baz alınarak belirlenen oranlar üzerinden hesaplanır. Bu bedeller, yapı sahibince il muhasebe birimlerinde açılacak emanet nitelikli hesaplara yatırılır ve hakediş esasına göre firmalara ödenir. Sektördeki gelişmeleri ve mevzuat değişikliklerini yakından takip etmek için Haber, Duyuru ve Açıklama kaynaklarını düzenli incelemek, olası hataların önüne geçecektir.

Ayrıca, laboratuvar süreçleri de denetimin ayrılmaz bir parçasıdır. Beton ve yapı malzemesi testleri için doğru Tedarik zincirini kurmak ve Bakanlıktan izinli laboratuvarlarla çalışmak yasal zorunluluktur. Bu alanda uzmanlaşmak isteyen teknik personelin Sektörel eğitim programlarına katılarak yetkinliklerini artırması, sistemin sağlıklı işlemesine katkı sağlar. Firmalar ise nitelikli eleman ihtiyacını İş ilanı ve kariyer platformları üzerinden karşılayarak kadrolarını güçlendirmelidir.

Sonuç olarak, 4708 sayılı Kanun, yapı güvenliğinin teminatıdır. Yapı sahiplerinden müteahhitlere, proje müelliflerinden denetçilere kadar herkesin bu kanunla belirlenen kurallara uyması, daha güvenli şehirlerin inşası için elzemdir.