Yapı Denetimde Teknik Kadro Yönetimi: Denetçi Sorumlulukları, Yaş Sınırı ve Personel Değişikliği Kuralları

Yapı denetim sistemi, teknolojik altyapı kadar nitelikli insan gücüne de dayalıdır. Bir yapı denetim kuruluşu, tüzel kişilik olarak görevlendirilse de sahadaki fiili denetimi istihdam ettiği denetçi mimar, mühendisler ve yardımcı kontrol elemanları (YKE) eliyle yürütür. Genel Sektör işleyişinde, firmaların en sık ceza aldığı konuların başında personel eksikliği veya personel atamalarındaki gecikmeler gelmektedir. 4708 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği, personelin niteliğinden yaş sınırına kadar birçok detayı hükme bağlamıştır. Bu yazımızda, teknik kadronun yetki sınırlarını, istifa süreçlerini ve firmaların iş alabilmesi için zorunlu olan "çekirdek personel" yapısını ele alıyoruz.

Denetçi ve Yardımcı Kontrol Elemanı Kimdir?

Sistemde teknik personel iki ana kategoride değerlendirilir:

1. Denetçi Mimar ve Mühendisler: Bakanlıkça denetçi belgesi verilmiş, en az 5 yıl deneyime sahip (proje denetçileri için ek şartlar vardır) profesyonellerdir. Bunlar "Proje ve Uygulama Denetçisi" veya sadece "Uygulama Denetçisi" olarak görev alırlar.

2. Yardımcı Kontrol Elemanları (YKE): Denetçi mimar ve mühendislerin sevk ve idaresi altında görev yapan, henüz denetçi belgesi almamış mimar, mühendis veya teknik öğretmen, tekniker ve teknisyenlerdir.

Bu profesyonellerin Meslek ve Profesyonel çalışan veri tabanlarında kayıtlı olması, denetim firmalarının doğru yetkinlikteki personele ulaşmasını kolaylaştırır.

75 Yaş Sınırı ve Şantiye Yasağı

Mevzuattaki en önemli kısıtlamalardan biri yaş sınırıdır. Kanuna göre; 75 yaşını dolduran denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanları, yapı denetim kuruluşu adına şantiye mahallinde yapının denetimi görevini yürütemezler. Bu kişiler, sağlık durumlarının uygunluğunu belgelemek şartıyla sadece ofis ortamında proje inceleme görevi yapabilirler. Bu nedenle firmaların Personel arayışlarında adayların yaş durumunu ve şantiye uygunluk raporlarını dikkate alması yasal zorunluluktur.

Denetim Yetki Sınırları (Kota)

Her teknik personelin denetleyebileceği maksimum bir inşaat alanı vardır. Bu sınırlar aşıldığında sistem o personele yeni iş atanmasına izin vermez:

• Proje ve Uygulama Denetçisi (Mimar/İnşaat Müh.): 360.000 m².

• Uygulama Denetçisi (İnşaat Müh.): 120.000 m².

• Yardımcı Kontrol Elemanı (Mimar/İnşaat Müh.): 30.000 m². Bu kotaların takibi, Sektör/Firma Adı altında faaliyet gösteren kuruluşların iş sürekliliği için hayati önem taşır.

Personel İstifası ve Kritik Süreler (6 ve 30 Gün Kuralı)

Denetim süreci devam ederken bir personelin istifa etmesi, vefatı veya işten çıkarılması durumunda süreç nasıl işler?

1. 6 Gün Kuralı: Personelin ilişiği kesildiğinde, yapı denetim kuruluşu 6 iş günü içinde yerine geçici olarak kuruluş bünyesinden aynı statüde birini görevlendirmek ve durumu ilgili idareye bildirmek zorundadır,.

2. 30 Gün Kuralı: Ayrılan personelin yerine en geç 30 gün içinde kalıcı yeni bir personel atanmalı ve seviye tespit tutanağı ile idareye bildirilmelidir.

Eğer 30 gün içinde yeni personel görevlendirilmezse, ilgili idarece "Yapı Tatil Tutanağı" düzenlenerek inşaat durdurulur. Ayrıca personel eksiği giderilinceye kadar firma yeni iş alamaz ve hakediş yapamaz.

İş Alma Aşamasında Personel Atama (8 ve 11 Gün Kuralı)

Bakanlıkça elektronik ortamda bir iş atandığında, firmanın o işe personel tanımlaması için de süre kısıtı vardır:

• Toplam yapı inşaat alanı 50.000 m²’ye kadar olan işlerde 8 iş günü,

• 50.000 m² üzerindeki işlerde 11 iş günü içinde gerekli denetim elemanlarının sisteme girilmesi gerekir. Bu süreler kaçırılırsa, firma o işi kaybeder ve 60 gün süreyle (bazı bölgelerde %50 artırımlı) sistemden men edilir. Bu nedenle İş ilanı ve kariyer süreçlerinin hızlı yönetilmesi firmalar için bir tercih değil, zorunluluktur.

Ticari Faaliyet Yasağı

Yapı denetim kuruluşunun denetçi mimar ve mühendisleri ile yardımcı kontrol elemanlarının, denetim faaliyeti süresince başkaca mesleki ve inşaat işleri ile ilgili ticari faaliyette bulunmaları yasaktır,. Denetçilik, tam zamanlı ve bağımsızlık gerektiren bir görevdir.

Sürekli Eğitim ve Gelişim

Mevzuat ve standartlar sürekli değişmektedir. Denetçi belgeleri 5 yılda bir vize edilir ve bu süreçte denetçilerin Bakanlıkça belirlenen eğitimleri tamamlaması şarttır. Firmaların, personellerini güncel yönetmelikler konusunda Sektörel eğitim programlarına yönlendirmesi, hatalı işlem riskini azaltır. Mevzuat değişikliklerini anlık takip etmek için Haber, Duyuru ve Açıklama kaynakları düzenli incelenmelidir.

Sonuç olarak; yapı denetim firmaları için personel yönetimi sadece bordro takibi değil, yasal sürelerin ve kotaların sıkı bir disiplinle izlenmesi gereken teknik bir süreçtir.